Foreign news

ඉරානයට එරෙහිව සිදුකරන ප්‍රහාර නතර කළහොත් තමන් සටන් විරාමයකට එකඟ වන බව ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරග්චි සඳහන් කරයි.

ඒ අනුව සති දෙකක කාලයක් සඳහා හේර්මූස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ආරක්ෂිතව ගමන් කිරීමට හැකි වනු ඇතැයිද විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරග්චි සඳහන් කරයි.

ඉරානයට එල්ල කරන ප්‍රහාර නතර කරන්නේ නම් ඉරාන සන්නද්ධ හමුදා ඔවුන්ගේ ආරක්ෂක මෙහෙයුම් නවත්වන බවද විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරග්චි සඳහන් කරයි.

අමෙරිකාව විසින් ඉරානය සමඟ සති දෙකක කාලසීමාවකට සටන් විරාමයක් ප්‍රකාශයට පත්කරන බව අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සඳහන් කරයි.

අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සිය Truth Social ගිණුමේ සටහනක් තබමින් මේ බව සඳහන් කරයි.

මෙම සටන් විරාමය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් ප්‍රධාන කොන්දේසි කිහිපයක් ඉදිරිපත් කර ඇත.

හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) සම්පූර්ණයෙන්ම, වහාම සහ ආරක්ෂිතව විවෘත කිරීමට ඉරානය එකඟ විය යුතු බව එහි ප්‍රධාන කොන්දේසිය වේ.

මෙය දෙපාර්ශවයටම බලපාන “දෙපාර්ශවික සටන් විරාමයක්” (Double sided ceasefire) ලෙස හඳුන්වාදී ඇත.

අමෙරිකාව විසින් ඉරානයට එල්ල කරන ප්‍රහාර සහ බෝම්බ හෙලීම සති දෙකක කාලයකට අත්හිටුවීමට යෝජනා කර ඇත.

අමෙරිකාව “රතු රේඛා” තරණය කර සිවිල් පහසුකම් වලට පහර දුන්නොත් කලාපයෙන් පිටත ප්‍රතිචාර දක්වන බව ඉරානයේ ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) සඳහන් කරයි.

ප්‍රහාර එල්ල කරමින් අමෙරිකාව සහ එහි මිත්‍ර පාක්ෂිකයින්ට “වසර ගණනාවක්” තෙල් සහ ගෑස් අහිමි කරන බවද ඉරානයේ ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) සඳහන් කරයි.

මේ අතර දැනටමත් කලාපීය යුද්ධය ඉක්මනින් අවසන් නොකළහොත් එය “කොපමණ දුරක් පැතිරෙනු ඇත්ද යන්න පිළිබඳව අවසානයක් නොපෙනෙන” බව අමෙරිකානු හමුදා ප්‍රවීණයන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් උපදේශක කණ්ඩායමක් වන පොදු ආරක්ෂක හි දේශපාලන අධ්‍යක්ෂ නවීඩ් ෂා සඳහන් කරයි.

“යටිතල පහසුකම් වලට පහර දීමෙන් මෙම යුද්ධය වේගයෙන් අවසන් නොවේ. එය බොහෝ කාලයක් ඉදිරියට ගෙන යනු ඇත. අප කළ යුත්තේ මාර්ගයක් සොයා ගැනීම, යම් ආකාරයක ජයග්‍රහණයක් ප්‍රකාශ කිරීමට සහ මගක් සොයා ගැනීමයි.”

රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික උත්සාහයන් “ක්‍රමානුකූලව ඉදිරියට” යමින් පවතින බැවින් ඉරානයට ලබාදුන් අවසන් දිනය දීර්ඝ කරන ලෙසට පාකිස්ථාන අගමැති ෂෙබාස් ෂරීෆ් විසින් අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගෙන් ඉල්ලා ඇති බව විදෙස් මාධ්‍ය වාර්තා කරයි.

ඒ අනුව ඉරානයට ලබාදුන් අවසන් දිනය සති දෙකකට (දින 14කට) දීර්ඝ කරන ලෙසත් හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය විවෘත කිරීමට ඉරානයට අවසර ලබාදෙන ලෙසද පාකිස්ථාන අගමැතිවරයා විසින් ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගෙන් ඉල්ලා ඇත.

ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ ගුවන් හමුදාවට අයත් ගුවන්තොටුපොළවල් තුනකට ඊශ්‍රායලය විසින් ප්‍රහාර එල්ල කර ඇත.

තවද ඉරානයේ පිහිටි තෙවැනි පෙට්‍රෝ රසායනික සංකීර්ණයට සාර්ථකව ප්‍රහාර එල්ල කළ බව ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක හමුදාව නිවේදනය කර ඇත.

මේ අතර ගල්ෆ් කලාපයේ පිහිටි ඉරානයේ ප්‍රධානතම බොරතෙල් අපනයන මාධ්‍යස්ථානය වන කාර්ග් දූපත ඉලක්ක කර ප්‍රහාර කිහිපයක් එල්ල කර ඇති බව විදෙස් මාධ්‍ය වාර්තා කරයි.

අමෙරිකාව සහ ඉරානය අතර පවතින යුදමය වාතාවරණය තුළ මේ වනවිට අමෙරිකානු ගුවන් හමුදාවට අයත් යානා 9ක් විනාශ වී ඇති බව විදෙස් මාධ්‍ය වාර්තා කරයි.

මාර්තු (02) වෙනිදා කුවේට් රාජ්‍යයට ඉහළින් පියාසර කරමින් තිබූ අමෙරිකානු F-15E යානා තුනක් අත්වැරදීමකින් එල්ල වූ මිත්‍ර පාර්ශවීය ප්‍රහාරයකින් කඩා වැටී ඇත.

මාර්තු (12) වෙනිදා බටහිර ඉරාකයේදී KC-135 වර්ගයේ ඉන්ධන පිරවුම් යානයක් කඩා වැටී විනාශ විය.

පසුගිය මාර්තු (29) වනදා සවුදි අරාබියේ ප්‍රින්ස් සුල්තාන් ගුවන් කඳවුරට එල්ල වූ ඉරාන ප්‍රහාරයකින් E-3 Sentry වර්ගයේ විධාන සහ පාලන යානයක් විනාශ වී ඇත.

ඉරානයේ දුරස්ථ කඳවුරක සිරවී සිටි F-15E යානයක කාර්ය මණ්ඩලය මුදාගැනීමේ මෙහෙයුමකට ගිය ප්‍රවාහන යානා දෙකක් තාක්ෂණික දෝෂ හේතුවෙන් ගුවන්ගත වීමට නොහැකි වීම ⁣මත එම යානා සතුරා අතට පත්වීම වැළැක්වීම සඳහා අමෙරිකානු හමුදාව විසින්ම පසුගිය (05) වනදා ඒවා විනාශ කර ඇත.

මධ්‍යම ඉරානයට ඉහළින් පියාසර කරමින් තිබූ F-15E Strike Eagle වර්ගයේ ප්‍රහාරක යානයක් පසුගිය (03) වනදා වෙඩි තබා බිම හෙළා ඇති අතර එදිනම පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේදී A-10 Warthog යානයක් අනතුරට පත්ව ඇත.

ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක බලකාය විසින් අද (07) දිනයේදී දුම්රිය භාවිතා නොකරන ලෙසට ඉරාන වැසියන්ට අනතුරු අඟවා ඇත.

ඉරානයේ සිවිල් යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කර ප්‍රහාර එල්ල කරන බවට අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් තර්ජනය කර ඇති පසුබිමක ඊශ්‍රායලය මෙම අනතුරු ඇඟවීම නිකුත් කර ඇත.

“ඔබේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් ඉරාන වේලාවෙන් රාත්‍රී 09:00 වන තෙක් දුම්රිය භාවිතා කිරීමෙන් වැළකී සිටින්න. දුම්රිය තුළ හෝ දුම්රිය මාර්ග අසල රැඳී සිටීම ඔබේ ජීවිතයට අනතුරක් විය හැකියි.”

මේ දිනවල සඳේ කක්ෂය වටා ගමන් කරමින් සිටින නාසා ආයතනයේ “Artemis II” මෙහෙයුමේ ගගනගාමීන් නව වාර්තාවක් පිහිටුවා ඇත.

පෘථිවියේ සිට වැඩිම දුරක් ගමන් කල මිනිසුන් කණ්ඩායම බවට පත්වෙමින් මෙම වාර්තාව පිහිටුවා ඇත.

මීට පෙර අදාළ වාර්තාව හිමි වූයේ 1970 වසරේදී කිලෝමීටර 400,171 දුරක් වාර්තා කළ ඇපලෝ 17 මෙහෙයුමේ ගගනගාමීන් කණ්ඩායමටයි.

ඒ අනුව Artemis II මෙහෙයුම් ගගනගාමීන් සිව් දෙනා දැනටමත් එම වාර්තාව බිඳ දමා ඇති අතර මෙහෙයුම අවසන් වනවිට ඔවුන් පෘථිවියේ සිට කිලෝමීටර 400,672 දුරක් ගමන් කරනු ඇත.

ඒ Artemis II මෙහෙයුමේ ස්පේස් ලෝන්ච් රොකට් යානය සහ ඔරායන් කැප්සියුලය ගමන් ගන්නා මුළු දුර නොවන බවත් එය පෘථිවියේ මධ්‍යයේ සිට අභ්‍යවකාශ යානයට ඇති උපරිම සරල රේඛීය දුර බවද සඳහන් කරයි.

හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය විවෘත කිරීම සඳහා ඉරානයට ලබාදී ඇති කාලය අද (07) රාත්‍රී 8.00න් අවසන් වන බවත් ඉරානය එක රැයකින් විනාශ කර දැමිය හැකි බවද අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සඳහන් කරයි.

ධවල මන්දිරයේ පැවති මාධ්‍ය හමුවකට එක්වෙමින් අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් මේ බව සඳහන් කරයි.

රාත්‍රී 8.00 වන විට තමාට පිළිගත හැකි ගිවිසුමකට එළඹීමට ඉරානය අපොහොසත් වන්නේ නම් ඉරානයට එරෙහිව දැඩි විනාශකාරී ප්‍රහාර එල්ල කරන බව අමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයා සඳහන් කරයි.

අදින් පසුව ඉරානයට යළි කිසිදු සහන කාලයක් ලබා නොදෙන බවත් මධ්‍යම රාත්‍රිය වන විට ඉරානයේ පාලම් සහ බලාගාර විනාශ කර ඉරානය ගල් යුගයකට ගෙන යන බවද අමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයා සඳහන් කරයි.

අමෙරිකාව විසින් ඉදිරිපත් කළ සටන් විරාම යෝජනාව ඉරානය විසින් නිල වශයෙන් ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති බව එරට රාජ්‍ය මාධ්‍ය වාර්තා කරයි.

ජාත්‍යන්තර මැදිහත් වීම මත ඉදිරිපත් වූ තාවකාලික සාම සාකච්ඡා හෝ සටන් විරාමයන් මගින් පවතින ප්‍රශ්නයට විසඳුම් නොලැබෙන බව ඉරානය සඳහන් කරයි.

එනිසා තාවකාලික සටන් විරාමයකට එකඟ වීම වෙනුවට පවතින ගැටුම් සඳහා “ස්ථිර සහ තීරණාත්මක නිමාවක්” අත්‍යවශ්‍ය බව ඉරානය අවධාරණය කරයි.

තවද හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය වහාම විවෘත කරන ලෙසට ඉරානය වෙත එල්ල වන බලපෑම්වලට සිය විරෝධය පළකර ඇත.

පකිස්තානය හරහා අමෙරිකාව වෙත සිය පිළිතුර යොමු කරමින් ඉරානය මෙම තීරණය දැනුම් දුන් බව ඉරානයේ නිල පුවත් ඒජන්සිය වන IRNA සඳහන් කරයි.