Foreign news

ඉරානයේ හමුදා ඉලක්ක වෙත තවත් ප්‍රහාර මාලාවක් ආරම්භ කළ බව අමෙරිකානු මධ්‍යම අණදෙන මූලස්ථානය නිවේදනය කරයි.

ඒ අනුව ඉරානයට එරෙහිව අමෙරිකාව විසින් අඛණ්ඩව 12 වන දිනටත් ප්‍රහාර එල්ල කරමින් ඇත.

අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් සිදුකළ නියෝගයක් මත මෙම ප්‍රහාර මාලාව අමෙරිකානු වේලාවෙන් සවස 5.30ට පමණ දියත් කළ බවද මධ්‍යම අණදෙන මූලස්ථානය සඳහන් කරයි.

කලාපීය මුහුදු මාර්ගවල වාණිජ නෞකා වෙත තර්ජනයක් එල්ල කිරීමේ ඉරානයේ හැකියාව තවදුරටත් දුර්වල කිරීම මෙම ප්‍රහාර මාලාවේ අරමුණ බවද මධ්‍යම අණදෙන මූලස්ථානය සඳහන් කරයි.

ඉරානය විසින් හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නෞකා වලට පහර දෙන සෑම අවස්ථාවකදීම, ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ඉරානයේ පාලමක් හෝ බලගාරයක් බැගින් විනාශ කරන බව අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සඳහන් කරයි.

තවද ඉරානයේ නටාන්ස් (Natanz) පරමාණුක මධ්‍යස්ථානය අසල පිහිටි, පොළොව යට ඉදිකරමින් පවතින ඉරාන න්‍යෂ්ටික මධ්‍යස්ථානය වෙත ඉදිරියේදී ප්‍රහාර එල්ල කරන බවද අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සඳහන් කරයි.

අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සිය සමාජ මාධ්‍ය ගිණුමේ සටහනක් තබමින් සඳහන් කළේ,

“මෙතැන් සිට ඉස්ලාමීය ඉරාන ජනරජය මගින් හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ නෞකාවකට මිසයිල, රොකට්, ඩ්‍රෝන හෝ වෙනත් ඕනෑම ආයුධයකින් පහර දෙන සෑම අවස්ථාවකම, අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් ඉරානයේ එක් පාලමක් හෝ බලගාරයක් බැගින් බෝම්බ හෙළා විනාශ කරනු ඇත.”

අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් තවදුරටත් සඳහන් කළේ, ඉරානය සමග සාකච්ඡා පැවැත්වීමට අමෙරිකාවට කිසිදු උනන්දුවක් නොමැති බවයි.

මේ අතර මීට මාස කිහිපයකට පෙර අමෙරිකාව විසින් ඉරානයේ ඉස්ෆහාන් නගරය වෙත “බංකර් බස්ටර්” බෝම්බ ප්‍රහාර එල්ල කළේය.

ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරඟාවලියේදී ස්පාඤ්ඤය වෙනුවෙන් ලැමීන් යමාල් පිටිය තුළ කැපී පෙනෙන අවධානයක් දිනා ගත්තද, වැඩිම අවධානය දිනාගෙන ඇත්තේ ඔහුගේ බාල සහෝදරයා වන කේන්ය.

ඔහුගේ තුන් හැවිරිදි සොහොයුරු කේන් ද පිටියෙන් පිටත සිදුකළ සුරතල් වැඩ නිසා ලොව පුරා රසිකයන්ගේ අවධානය නොඅඩුව දිනාගත් අතර ලැමීන් යමාල් සිය ලෝක කුසලාන රන් පදක්කම සිය කුඩා සොහොයුරාගේ කරට දැමුවේය.

එහිදී තුන් හැවිරිදි කේන් එය රසකැවිල්ලක් හෝ සෙල්ලම් බඩුවක් ලෙස සිතා දත්වලින් හපමින් සිටි ඡායාරූප සහ වීඩියෝ පට සමාජ මාධ්‍ය පුරාම ලැව්ගින්නක් සේ ප්‍රසිද්ධ විය.

ස්පාඤ්ඤ කණ්ඩායම නිල ඡායාරූප ලබාගන්නා අවස්ථාවේදී, කේන් අනෙකුත් ජ්‍යෙෂ්ඨ ක්‍රීඩකයින් පවා මවිතයට පත් කරමින් කුසලානය අසල වාඩි වී, බිම පෙරළෙමින් සහ එහි උඩ කොටස අතගාමින් සිටියේය.

ක්‍රීඩකයින් සහ ප්‍රේක්ෂකයින් බොහෝ දෙනෙක් සිය ජයග්‍රහණය අමතක කර කුඩා දරුවාගේ සුරතල් දෙස බලා සිනාසෙන අයුරු දක්නට ලැබුණ අතර යමාල් සිය සහෝදරයා වඩාගෙන පිටිය වටා යන අවස්ථාවේදී, කේන් ස්පාඤ්ඤ රසිකයින් දෙසට අත වනමින් ප්‍රතිචාර දක්වා ඇත. 

මෙම දර්ශන ඇතුළත් වීඩියෝ පට මිලියන ගණනින් නැරඹුම් වාර ලබා ගනිමින් TikTok සහ Instagram හි ජනප්‍රිය වීමට පටන් ගත් අතර පසුව රසිකයින් පවසන්නේ ලමීන් පිටිය තුළ සැබෑ වීරයෙක් බවත් ඔහුගේ මල්ලි පිටියෙන් පිටත “සුපිරි තරුවක්” බවයි.

ඉරානය සතු හැකියාවන් තවදුරටත් දුර්වල කිරීම අරමුණු කරගනිමින්, ඉරානයට එරෙහිව නව ප්‍රහාර මාලාවක් ආරම්භ කර ඇති බව අමෙරිකාව සඳහන් කරයි.

ජෝර්දානයේදී සහ ඉරාකයේදී අමෙරිකානු සෙබළුන් තිදෙනෙකු මියයාමට ප්‍රතිචාර ලෙස ඉරානයට දැඩි ලෙස වන්දි ගෙවීමට සිදුවනු ඇතැයි ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කිරීමෙන් අනතුරුව මෙම ප්‍රහාර දැඩි කර ඇත.

අඛණ්ඩව 10වැනි දිනටත් මෙම ප්‍රහාර මාලාව ක්‍රියාත්මක කර ඇති අතර ප්‍රහාර හේතුවෙන් මැදපෙරදිග කලාපයේ ආරක්ෂාව මෙන්ම ගෝලීය බලශක්ති සැපයුම සහ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳාම කෙරෙහිද දැඩි බලපෑම් එල්ල විය හැකි බව විශ්ලේෂකයන් සඳහන් කරයි.

හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය හෝ කළු මුහුදේ වරායන් වැනි තීරණාත්මක නැව් මාර්ග අසල සටන් කිරීම ගෝලීය තෙල් සහ ගෑස් මිල තවදුරටත් වේගයෙන් ඉහළ යන බවත් එය අනතුරුදායක තත්ත්වයක් බවද විශ්ලේෂකයන් සඳහන් කරයි.

මැදපෙරදිග යුද ගැටුම් භෞතික යටිතල පහසුකම් වලට හානි කිරීම, ප්‍රධාන ප්‍රවාහන වෙළඳ මාර්ග අවහිර කිරීම සහ අධික ලෙස ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් බලශක්ති සැපයුම් වලට දැඩි බාධා එල්ල වී ඇත.

බහරේන්, ජෝර්දානය සහ සිරියාවේ අමෙරිකානු ඉලක්ක වෙත ප්‍රහාර එල්ල කළ බව ඉරානය සඳහන් කරයි.

තම රට අමෙරිකාව සමඟ “මහා පරිමාණ යුද්ධයක” සිටින බව ඉරාන ජනාධිපති මසූද් පෙසෙෂ්කියන් සඳහන් කරයි.

හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා යාත්‍රා කිරීමට යාමේදී නෞකා දෙකක් බෝම්බ වලට හසුවී පුපුරා ගිය බව ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බළකාය සඳහන් කරයි.

බහරේනයේ අල්-සකීර් ගුවන්තොටුපළේ අමෙරිකානු “ඩ්‍රෝන නඩත්තු සහ අලුත්වැඩියා කිරීමේ කඳවුරු” වලට පහර දුන් බවද විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බළකාය සඳහන් කරයි.

තවද බහරේනයේ සල්මන් වරායේ අමෙරිකානු නාවික කාර්ය සාධක බලකායේ 59 යාත්‍රා සූදානම් කිරීමේ කඳවුරු වලටද පහර දුන් බව විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බළකාය සඳහන් කරයි.

අමෙරිකානු වෙළෙඳ ප්‍රතිපත්තියට එරෙහිව කැනඩාව කටයුතු කිරීම හේතුවෙන් අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් 50%ක නව තීරු බද්දක් පනවා ඇත.

ඒ අනුව කැනඩාවෙන් අමෙරිකාවට ආනයනය කරන භාණ්ඩ සඳහා 50%ක නව තීරු බද්දක් පනවා ඇති අතර අදාළ බදු පැනවීම දින 30ක් ඇතුළත ක්‍රියාත්මක කිරීමට නියමිත බව විදෙස් මාධ්‍ය වාර්තා කරයි.

අමෙරිකාවේ මෝටර් රථ, කිරි නිෂ්පාදන සහ මත්පැන් ඇතුළු භාණ්ඩ පිළිබඳව කැනඩාව අසාධාරණ ලෙස කටයුතු කරන බවට චෝදනා කරන අතර ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් වයින් සහ හොකී පිති වැනි එදිනෙදා පාරිභෝගික භාණ්ඩ වලට මෙන්ම සිමෙන්ති ඇතුළු කාර්මික භාණ්ඩද නව තීරුබදු වලට යටත් වේ.

කැනඩාව – අමෙරිකාව සහ මෙක්සිකෝව අතර නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුමෙන් ආවරණය වන භාණ්ඩ වලට පවා නව තීරුබදු බලපෑම් එල්ල කිරීම විශේෂත්වයක් වන අතර දැනටමත් කැනේඩියානු යකඩ, ඇලුමිනියම් සහ තඹ ඇතුළු භාණ්ඩ සඳහා අමෙරිකාව පැනවූ  15% –  50%ත් අතර තීරු බදු ක්‍රියාත්මකය.

නෞකා දෙකක් හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා යාත්‍රා කිරීමට යාමේදී බෝම්බ වලට හසුවී පුපුරා ගිය බව ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බළකාය සඳහන් කරයි.

එහිදී එක් නෞකාවක් ඕමානයේ කුම්සාර් ගම්මානයට කිලෝ මීටර් 15ක් වයඹ දෙසින් යාත්‍රා කර තිබියදී ප්‍රහාරයට ලක්වු බව ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බළකාය සඳහන් කරයි.

එම ප්‍රහාරය හේතුවෙන් නෞකාවේ ඇතිවූ ගින්න නිවීමට නොහැකි වීම හේතුවෙන් වහාම ක්‍රියාත්මක වු ඕමාන බලධාරීන් නැවේ කාර්ය මණ්ඩලය මුදාගැනීමට කටයුතු කර ඇත.

මේ අතර කර්ග් දූපත ආක්‍රමණය කිරීමට පැමිණෙන අමෙරිකානු හමුදා භටයන් පිළිගැනීමට පිරිසක් බලා සිටින බව ඉරාන විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශය සඳහන් කරයි.

හමාස් සංවිධානයේ නව නායකයා ලෙස කලීල් අල්-හයියා (Khalil Al-Hayya) පත් කර ඇති බව එම සංවිධානය සඳහන් කරයි.

2024 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඊශ්‍රායල හමුදාව විසින් ඝාතනය කරන ලද යායා සින්වාර් වෙනුවට හමාස් සංවිධානය තම නව නායකයා ලෙස කලීල් අල්-හයියා නම් කර ඇත.

කලීල් අල්-හයියා, පලස්තීන කණ්ඩායමේ හිටපු නියෝජ්‍ය සභාපතිවරයෙකු සහ එහි නායකත්ව මණ්ඩලයේ සාමාජිකයින් පස් දෙනාගෙන් එක් අයෙකු වේ.

කලීල් අල්-හයියා වඩාත් දැඩි මතධාරී නායකයෙකු වන අතර ඔහු දැනට කටාර් රාජ්‍යයේ ඩෝහා හි පිටුවහල්ව ජීවත් වේ. 

අමෙරිකාව විසින් රාත්‍රීයේ නව ප්‍රහාර මාලාවක් සිදුකරන බවට වාර්තා පළවීමත් සමඟ, හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා තෙල් හෝ ගෑස් “එක බිංදුවක්වත්” ගමන් කිරීමට ඉඩ නොදෙන බවට ඉරානය අනතුරු අඟවයි.

මැදපෙරදිග කලාපීය ගැටුම් තත්ත්වය තවදුරටත් උග්‍ර වුවහොත් හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා සිදුවන බලශක්ති ප්‍රවාහනයට බලපෑම් ඇති විය හැකි බවද ඉරාන බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත.

ලෝකයේ ප්‍රධානතම තෙල් ප්‍රවාහන මාර්ගයක් වන “හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය” හරහා දිනකට විශාල ප්‍රමාණයක බොරතෙල් සහ ස්වාභාවික ගෑස් ප්‍රවාහනය වේ.

එනිසා එම ගමනාගමනයට බාධා ඇතිවීම ගෝලීය බලශක්ති වෙළෙඳපොළට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළ හැකි බව විශ්ලේෂකයෝ සඳහන් කරයි.

මැදපෙරදිග යුද ගැටුම් හමුවේ ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල ඉහළ ගොස් ඇත.

ඒ අනුව WTI බොරතෙල් බැරලයක මිල අමෙරිකානු ඩොලර් 84.46ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.

බ්‍රෙන්ට් බොරතෙල් බැරලයක මිල අමෙරිකානු ඩොලර් 90.41ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.

මර්බන් බොරතෙල් බැරලයක මිල අමෙරිකානු ඩොලර් 81.32ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.